Aafje de Ruiter aanwezig bij legging Struikelstenen voor vader en broers

DELEN

Assen – Het jaar 2018 is door het Platvorm WO2 uitgeroepen tot “Jaar van Verzet”. De Stichting Struikelstenen Assen heeft haar steenlegging hierop afgestemd en vandaag werden stenen gelegd (onthuld) voor de verzetsslachtoffers in Assen. Drie van deze slachtoffers zijn vader Hendrik de Ruiter en zijn zonen Jaap en Henk.

De familie de Ruiter woonde ten tijde van de oorlog nabij het station in Assen. Hun huis grensde aan de melkfabriek Acmesa. Het gedeelte waar de melkfabriek stond is nu een braakliggend terrein. De stenen voor de familie de Ruiter zijn gelegd aan de voormalige Parallelstraat, die in 1994 is omgedoopt tot de Hendrik de Ruiterstraat.

Aafje de Ruiter
Onder de aanwezigen Aafje de Ruiter, de jongste dochter van Hendrik de Ruiter, die ontsnapte aan de gruwelijkheden doordat ze op haar 11e verjaardag het Huis van Bewaring mocht verlaten. De andere twee zonen van Hendrik de Ruiter, Piet en Jan, waren in de oorlog tewerkgesteld in Duitsland.

De zoon van Jan, Rob de Ruiter, las een In Memoriam voor:

Herbegraven
Op de avond van 10 april 1945 werd Hendrik de Ruiter (toen 54 jaar) samen met zijn zoons Jaap (24 jaar) en Henk (18 jaar) en nog andere verzetsstrijders aan de rand van het Asserbos door een groep SD-ers doodgeschoten en begraven. Op 18 april 1945 werden zij tezamen met de andere verzetsstrijders herbegraven. Veel mensen leefden mee, de begrafenisstoet bij de herbegrafenis was kilometers lang. Zij kwamen te rusten in het eregraf op de Zuiderbegraafplaats te Assen.

Het gezin de Ruiter
Het gezin de Ruiter bestond uit Hendrik de Ruiter, moeder Geertje de Ruiter-Bakker, zoons Jaap, Piet, Jan en Henk en dochter Aafje van 10. Piet en Jan waren gedurende de oorlog tewerkgesteld in Duitsland, mede op advies van vader de Ruiter. Zoveel zoons in één huis viel teveel op. Zij zijn in de oorlog nog 1x bezocht door hun vader die daar een lange en intensieve reis voor heeft gemaakt.

Betrokken bij Joodse mensen
Het gezin was betrokken bij de Joodse mensen die uit hun huis verdreven werden. De treinen met gedeporteerde Joden die hier aan de overkant van het huis van de familie stopten, werden door Hendrik en zijn gezin voorzien van flessen melk van de melkfabriek en brood van Bakkerij van der Schaaf. Later werd de melk vervangen door water, omdat de melk zuur werd gedurende de lange reis en de intense hitte in de wagons.

Cor van Bemmel
Via verzetsman Bé van der Schaaf van de bakkerij werd Hendrik gevraagd om een zeer belangrijk persoon in huis te nemen. Dat bleek om de 31-jarige wachtmeester Cor van Bemmel alias Henk Verhoef alias “IJsberg” te gaan. Cor van Bemmel was een van de Engelandvaarders van de Britse inlichtingendienst (MI6) en werd met een zender in de nacht van 5 op 6 oktober 1944 gedropt bij Orvelte.

Levensgevaarlijk risico
Onderdak verlenen aan een vijand van de Duitsers was een activiteit waarop de doodstraf stond. Het was dan ook de bedoeling om Cor van Bemmel en de geheime zender op zo veel mogelijk wisselende adressen onder te brengen, om te voorkomen dat de zender door de Duitsers zou worden uitgepeild. Het onderbrengen van Cor van Bemmel was dus een levensgevaarlijk, maar gecalculeerd risico. Er werd een listig verborgen schuilplaats gemaakt op de zolder van het huis wat hier ooit stond.

Rob de Ruiter leest het In Memoriam voor

Jarenlang verzet
Hendrik en zijn zoon Jaap zaten al jarenlang in het verzet. Zoon Henk later ook. Het huis van de familie was dan ook een bekend adres bij de illegaliteit. Het grensde aan de melkfabriek die hier ooit stond. Het was vlakbij het station gelegen en helaas ook minder dan 100 meter verwijderd van de post van de Sichterheitsdienst hier vlakbij, in de Print Hendrikstraat.

Misrekening
Hendrik maakte zich dan ook grote zorgen over de te lange tijd dat Van Bemmel hier verbleef. Het bleek echter moeilijk om anderen bereid te vinden de onderduiker en de zender over te nemen. Er was wel een nieuw adres gevonden, maar dat aanbod werd weer ingetrokken. Omdat, volgens de berichten, de geallieerden steeds dichterbij kwamen, dacht Hendrik dat hij het risico van een nog wat langer verblijf wel kon nemen. Dat bleek helaas een misrekening.

Overmacht van Duitse soldaten
Na maanden vergeefse peilingen hadden de Duitsers een goede schatting waar de geheime zender zich ongeveer bevond. Zij meenden dat dat in de melkfabriek zou zijn omdat die over ruimte en elektriciteit beschikte. Er werd daar ook de huisvesting van een verzetsgroep vermoed. Op 21 maart 1945 verscheen er dan ook een overmacht van meer dan 100 Duitse soldaten en Nederlandse landwachters om de omgeving af te zetten en de melkfabriek te omsingelen. In de melkfabriek werd echter niets gevonden.

Jasje van niet-Nederlandse snit
Daarna werd het huis van de familie de Ruiter bestormd. Het gezin zat aan het middageten en werd naar buiten geschreeuwd en tegen de muur gezet. Het huis werd van onder tot boven onderzocht, maar de verblijfplaats van Cor en de zender werd niet ontdekt. Bij het verlaten van het huis viel de aandacht echter op een jasje van niet-Nederlandse snit. Er werd een speurhond ingeschakeld die voor een valse wand blaffend tekeer bleef gaan. De schuilplaats van Cor van Bemmel was ontdekt.

Huis van Bewaring
Van Bemmel vocht zich schietend een weg naar buiten, doodde daarbij twee Duitsers en werd zelf zwaar gewond. Hij stierf dezelfde dag in het Wilhelmina ziekenhuis. De gezinsleden werden onder bewaking lopend naar het Huis van Bewaring aan de Brink gebracht. De 10-jarige Aafje op haar sokken, want ze mochten het huis niet meer in. Hun hondje Bobby huppelde vrolijk blaffend mee.

Allen werden apart in een cel gezet. Aafje naast die van haar moeder. Iedereen werd ondervraagd, vooral Hendrik de Ruiter werd zeer zwaar aangepakt. Ook de verloofde van Jaap (Hillie Tigelaar, toen 23 jaar) is zwaar ondervraagd en heeft daarna haar leven lang last van haar rust gehad. In de verte was het geschut van de naderende geallieerden al hoorbaar.

Verjaardag Aafje
Op de ochtend van de 30e maart 1945 speelde en zong Aafje buiten onder het celraam van haar vader. Hij zei haar iemand te vragen of zij naar huis mocht omdat ze morgen 11 jaar zou worden. Op haar 11e verjaardag mocht ze inderdaad naar huis. Van de bewaakster kreeg ze een schoteltje met een plakje boter erop. Dat was het cadeautje van haar vader voor haar verjaardag. ‘s Middags werd ze opgehaald door een tante. Later werd ook haar moeder vrijgelaten.

Aafje de Ruiter (midden, bruine jas, gebloemde shawl)

Op 10 april 1945 om half acht speelde Aafje buiten bij oom Jo en tante Gré de Ruiter die vlak bij de Witterbrug aan de Vaart woonden. Het was een half uur voor spertijd. Om acht uur moest iedereen binnen zijn.

Geboeide handen
Vanuit het centrum zag ze twee Duitse wagens naderen met op de open laadbak soldaten en een aantal mannen in gewone kleding. Toen de wagens de Witterstraat in sloegen zag ze tot haar verbazing op één ervan haar vader en haar broer Jaap tussen de mannen staan. Ze wuifde. Ze zag twee geboeide handen omhoog komen. Vader Hendrik de Ruiter probeerde terug te wuiven. Aafje wuifde nog eens. Vervolgens verdwenen de wagens uit het zicht.

Schoten
Nog geen tien minuten later klonken er schoten aan de rand van het Asserbos.

Te laat
Op 13 april 1945 werd Assen bevrijd, drie dagen te laat voor Hendrik de Ruiter en zijn zoons Jaap en Henk en de andere verzetsstrijders.

Hendrik de Ruiterstraat
In nagedachtenis aan deze gebeurtenissen werd op 14 december 1994 de Parallelstraat hernoemd tot de Hendrik de Ruiterstraat, in aanwezigheid van zonen Jan en Piet en dochter Aaf.

Monument Stadsbroek
Op 25 april 2003 werd door de vrijmetselaarsloge het monument onthuld aan de Stadsbroek te Assen, nabij de plek waar de verzetsleden op 10 april gefusilleerd waren.

Willemsorde
Cor van Bemmel kreeg in 1946 postuum de Willemsorde en op 4 mei 2015 een monument in zijn geboorteplaats Harmelen. Daar waren velen van de familie de Ruiter bij aanwezig.

Legion of Honor Award
Op initiatief van Nico van der Steeg kregen op 15 september 2017 Hendrik de Ruiter en zijn zoons Jaap en Henk elk postuum de Legion of Honor Award uitgereikt.

Deze eerbetuiging van The Chapel of Four Chaplains Foundation werd door de burgemeesters van Assen en Woerden overhandigd aan kleinzonen Henk de Ruiter (de oudste zoon van Jan de Ruiter), Henk de Ruiter (de oudste zoon van Piet de Ruiter) en kleindochter Inge (dochter van Aafje de Ruiter). Dat gebeurde op een bijzonder locatie namelijk in het Odd Fellow Huis hier verderop, op nummer 2 van de Hendrik de Ruiterstraat.

Laatste permanente herinnering
Deze Struikelsteen is een laatste, permanente, herinnering aan, en markering van, de oorlog en intense gebeurtenissen die op deze plek hebben plaatsgevonden.

Herinneringen buurtgenoot
Het verhaal van/over de familie de Ruiter is al meerdere malen op Nieuws in Assen verschenen. De heer Berend Tromp woonde ten tijde van de oorlog aan de Prins Hendrikstraat, aan de andere kant van de melkfabriek. Hij was goed bevriend met de zoons de Ruiter en vertelde ons over zijn herinneringen aan deze verschrikkelijke tijd. Tot in de detail weet hij zich de inval door de Duitsers te herinneren. “Verschrikkelijk vind ik het. Ik zal die gebeurtenis en die mannen nooit vergeten … die stumpers”, aldus een hevig geëmotioneerde heer Tromp. Ieder jaar legt de heer Tromp een aantal rozen bij het monument en op het graf van zijn vrienden en hun vader.

Stille Tocht en kranslegging oorlogsmonument Stadsbroek

Twee dochters van de heer Tromp waren vanmiddag aanwezig bij de steenlegging voor de familie de Ruiter. Zij kennen de verhalen van hun vader en wilden graag aanwezig zijn bij dit speciale moment. Dat dochter Aafje de Ruiter aanwezig was maakte diepte indruk op beide dames. Na afloop van de steenlegging bleven ze nog even staan bij de gelegde stenen … beiden diep in gedachten …

Archief:
04.05.2015: Stille tocht en kranslegging
01.12.2015: Legion of Honor en struikelstenen voor familie de Ruiter
04.05.2017: 4 mei traditie of leeft het echt nog

De Stichting Struikelstenen Assen heeft als doel speciale stenen te laten maken voor Joodse slachtoffers en slachtoffers onder de verzetsstrijders, die door naziterreur in de Tweede Wereldoorlog vanuit Assen naar de concentratiekampen/werkkampen zijn weggevoerd en vermoord of gefusilleerd. De stenen worden in het trottoir geplaatst voor of vlakbij het laatst bewoonde huis van het slachtoffer.

Foto’s: M. Babtist
Tekst, met dank aan Rob de Ruiter: M. Babtist