Legion of Honor Award en Struikelstenen voor Familie de Ruiter

DELEN
Legion of Honor Award en Struikelstenen voor Familie de Ruiter

ASSEN – Op dinsdag 10 april 1945 rond kwart voor acht in de avond klonk er een schotensalvo vanaf het Stadsbroek in Assen. Duitse SD-ers fusilleerden 14 gevangen even voorbij de verwarmingsvijver van het oude zwembad aan de Broeklaan. Onder de slachtoffers drie mannen uit één Asser gezin. Hendrik de Ruiter (52) en zijn zonen Jacob ‘Jaap’ de Ruiter (23) en Hendrik Jan ‘Henk’ de Ruiter (18).

De Assenaren zijn een drietal weken daarvoor opgepakt wegens verzetswerk en het verborgen houden van een geheimagent die in de woning van veehandelaar Hendrik de Ruiter aan de Parallelstraat reeds vijf maanden verscholen zat met een ‘seinsleutel,  waarmee hij berichten stuurde naar Engeland.

“ Ik zal die gebeurtenis en die mannen nooit vergeten….die stumpers” Berend Tromp

Het nieuws van de executie gaat de volgende morgen als een lopend vuurtje door Assen en bereikt ook de familie Tromp uit de Prins Hendrikstraat. De 17-jarige Berend Tromp verneemt het nieuws thuis en is er dagen door van slag. ‘Bé’ Tromp, nu op de respectabele leeftijd van 87-jaar weet het nog maar al te goed: “We waren allemaal volkomen de weg kwijt. De hele buurt. Verschrikkelijk vond ik het”. Zeventig jaar na dato raakt het gebeuren Berend Tromp nog steeds. “Ik kende de familie goed en met grote regelmaat speelden we met z’n allen in de buurt. Schieten met de katapult was onze favoriete bezigheid. We haalde heel veel kattenkwaad uit. De jongens van De Ruiter deden daar veelal niet aan mee. Vader Hendrik was een strenge man. In ons groepje noemden wij hem altijd ‘de Bok’. Iedereen in onze groep beefde voor die man”, aldus Tromp.

geheimagent Cornelis Hendrik van Bemmel
Cornelis Hendrik van Bemmel

Het strenge voorkomen van Hendrik de Ruiter zal te maken hebben gehad met de praktijken waarin Hendrik de Ruiter met zijn gezin verwikkeld waren. De Ruiter bood onderdak aan geheimagent Cornelis Hendrik van Bemmel die met zijn zender alle verzamelde informatie van het verzet doorstuurden naar Bureau Inlichtingen (BI) dat sinds maart 1943 in Londen gevestigd was en nauw samen werkte met de Britse Secret Intelligence Service (SIS). Zoon Jaap de Ruiter fungeerde maanden als koerier voor van Bemmel. Hij zorgde dat ingekomen berichten terecht kwamen bij de verzetsgroepen.

Maanden wist het gezin de geheime agent te verbergen in het huis aan de Parralelstraat 11 totdat de Duitsers ‘seinsleutel IJsberg’ wisten uit te peilen en de Sicherheitsdienst (SD) het huis van de familie de Ruiter op woensdag 21 maart 1945 binnenstormt. “Het was een spannende gebeurtenis. De hele buurt was afgezet en de Duitsers hadden allemaal honden bij zich”, zo herinnerd Bé Tromp zich de dag van de inval.

Geheime agent Van Bemmel wordt door de SD gevonden achter een schrootjeswand op de bovenste verdieping in het huis van de familie de Ruiter. De Duitsers willen de man arresteren, maar deze springt achter de wand weg en probeert al vurend met zijn pistool te ontkomen aan zijn belagers. Hierbij treft hij twee Duitsers dodelijk, maar raakt zelf ook zwaar gewond. De man zakt na het korte vuurgevecht in elkaar en de Duitsers laten Van Bemmel afvoeren naar het Wilhelmina Ziekenhuis aan de Oosterhoutstraat waar hij later die dag is overleden. De familie De Ruiter wordt afgevoerd naar het Huis van Bewaring.

De inval gaf veel reuring in de buurt. “We waren wel het één en ander gewend destijds, maar dit kwam als een donderslag”, zo laat Tromp weten. “Je zag de hele dag Duitsers om je heen en we haalden ook veel streken met ze uit. Zo riepen we ‘Tommies…Tommies’, deden of we een Engelse soldaat hadden gezien. Ik heb er zelfs een keertje voor vast gezeten. Sloten ze me op in het Marktcafé op het Veemarktterrein. Gelukkig heeft mijn vader me weer ‘vrij’ gekregen. Mijn vader was slager en we hadden altijd wel vlees in huis, daarmee heeft hij me weer vrijgekocht”.

Hendrik de Ruiter
Hendrik de Ruiter

In het Huis van Bewaring werden Hendrik de Ruiter en zijn zoons hardhandig ondervraagd door de SD. Zijn 10-jarige dochter Aaf ‘Aafje’ de Ruiter mocht op 30 maart 1945, een dag voor haar elfde verjaardag, het Huis van Bewaring in Assen verlaten. Aaf werd opgehaald door een tante die in het voormalige ouderlijk huis van vader De Ruiter aan de Parralelstraat 4 woonde. In de vroege avond van 10 april werden Hendrik de Ruiter en zijn twee zoons opgehaald en in een vrachtwagen afgevoerd. Aan de rand van het Asserbos worden Hendrik de Ruiter en zijn zonen Jacob ‘Jaap’ de Ruiter en Hendrik Jan ‘Henk’ de Ruiter, almede de Asser verzetstrijders Anne Smallenbroek en Cornelis Broerse door een groep SD-ers gefusilleerd.

In de nacht van 12 op 13 april 1945 rijden Canadese soldaten Assen binnen en weten de stad te bevrijden van de Duitse bezetters. Op 18 april worden de lichamen van vader De Ruiter en zijn zoons begraven op de Zuiderbegraafplaats aan de Beilerstraat.

De ‘overgebleven’ gezinsleden moeder Geertje de Ruiter-Bakker, haar twee zonen Jan de Ruiter, Piet de Ruiter, die ten tijde van de inval niet in Assen waren, en Aaf de Ruiter trokken na de oorlog weer in het huis aan de Parralelstraat. Dit nadat het huis eerst weer bewoonbaar was gemaakt, daar het door SD-ers en Landwachters na de overval geheel was leeggeroofd en vernield.

Berend Tromp is zijn ‘buren’ nimmer vergeten. Jaarlijks op 4 mei is hij aanwezig geweest bij de herdenkingsbijeenkomst om vervolgens bloemen te leggen bij het oorlogsmonument aan de Stadsbroek met een kaartje “In herinnering aan mijn buurman en twee vrienden. Na 70 jaar niet vergeten”. De laatste jaren loopt de heer Tromp wegens zijn gezondheid niet meer mee in de stille tocht, maar gaat hij met z’n dochters Barbara en Ellen een dag van te voren naar de begraafplaats aan de Beilerstraat en naar het herdenkingsmonument nabij De Bonte Wever ‘Verschrikkelijk vind ik het, ik zal die gebeurtenis en die mannen nooit vergeten….die stumpers”, aldus een geëmotioneerde Berend ‘Be’ Tromp.

monument Stadsbroek
Dochters van Berend Tromp (Barbara en Ellen) bij het oorlogsmonument
Struikelstenen

Voor Hendrik de Ruiter en zijn zonen Jacob ‘Jaap’ de Ruiter en Hendrik Jan ‘Henk’ de Ruiter zullen zogeheten Struikelsteen geplaats worden op de plaats waar zijn woonde. De steenlegging is uitgesteld in afwachting van grondwerkzaamheden en bouwactiviteiten die zullen plaatsvinden in de Hendrik de Ruiterstraat.

Legion of Honor Award

Volgend jaar april ontvangt de 81-jarige Aaf de Ruiter de Legion of Honor Award namens haar vader Hendrik. Aan twee neven van Aaf de Ruiter wordt de onderscheiding voor Hendrik-Jan en Jacob de Ruiter uitgereikt. De Legion of Honor Award is een onderscheiding die na de Tweede Wereldoorlog is ingevoerd en wordt toegekend voor bewezen dienstverlening. De uitreiking zal plaatsvinden bij het Veteraneninstituut in Doorn.

Tekst: H de Jong – Foto’s: M. Babtist en collectie Drents Archief
Met dank aan de heer Berend Tromp en dochter Barbara.